علماى عصر و زبده فضلاى دهر » ياد مىكند كه « در اجتهاد و فتاوى شهير و در علم ، تفسير و حديث بىنظير » « 1 » بوده است . ميرزا حسن حسينى فسائى ، ضمن ستايش فراوان از كشفى ، درباره مقام علمى و عرفانى او مىنويسد : « مدتها به رياضات شاقه مشغول گرديد و ابواب مكاشفه را بر خود بازديد و به تدريج در هر علمى به تأليف و تصنيف كتابى مرغوب همت گماشت و شهره آفاق گرديد و نسخه تأليفاتش بين الانام مشهور است . . . و چو ان وارد يكى از اماكن مىگرديد جماعتى از اهل علم براى استفاده و استفاضه جمع مىشدند و به حسب ظاهر برگ كتابى در كتابخانه و نزد خويش نداشت و همه مطالب را از حفظ مىگفت و بيشتر اوقات ، آيه‌اى از كلام اللّه را ، عنوان و پيرامون آن به استدلال عقلى و نقلى مشغول مىگشت » « 2 » . آقا بزرگ تهرانى نيز در اعلام الشيعه درباره‌اش مىگويد : « السيد جعفر الدارابى . . . المعروف بالكشفى ، من اعاظم علماء الاماميه فى هذا القرن ، متبحر محقق و جامع متقن و مصنف جليل ، ولد فى 1189 و نشأ على حب العلم فغاص بحاره و اقتحم لججه حتى جمع بين العلم و الايقان و الذوق و العرفان و اصبح اوحديا من عباقرة الامة و فى الرعيل الاول من حاملى الوية العلم و ناشرى احكام الدين و المروجين للشرع المطهّر و هو من اعا جيب الزمان و اغاليط الدهر فقد كان وحيد عصره فى فنون التفسير و العرفان و له آثار تكاد غرة ناصعة فى جبين الدهر » « 3 » . هرچند از تاريخ دقيق بازگشت او به ايران گزارشى در دست نيست ولى به نظر

--> ( 1 ) . آثار عجم ، ميرزا فرصت شيرازى ، انتشارات نادرى ، چاپ دوم ، بمبئى ، 1354 ، ص 103 . ( 2 ) . فارسنامه ناصرى ، جامع ميرزا حسن حسينى فسائى ، انتشارات امير كبير ، 1367 ، ج 2 : 1260 . ( 3 ) . اعلام الشيعه ، آقا بزرگ تهرانى ، دار المرتضى للنشر ، مشهد ، 1404 ، ج 1 ، ص 242 .